Τρίτη, 30/11/2021, 14:29


Home / HEADER-NEWS / 9 λόγοι για τη χρήση εννοιολογικών χαρτών στη διδασκαλία

9 λόγοι για τη χρήση εννοιολογικών χαρτών στη διδασκαλία

Δημοσιεύτηκε: 11:54 πμ Ιανουάριος 3rd, 2016  


untitled7

ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΑΡΤΕΣ

ΟΡΙΣΜΟΣ ΠΑΙ∆ΑΓΓΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ
(από Μαρία Φραγκάκη, Τζούλια Φορτούνη)

Η τεχνική της εννοιολογικής χαρτογράφησης αναπτύχθηκε από τον καθηγητή Joseph D. Novak, στο πανεπιστήµιο του Cornell. Βασίστηκε στις θεωρίες του David Ausubel (1968), ο οποίος τόνισε τη σηµασία των πρότερων γνώσεων για την εκµάθηση νέων εννοιών. Ο Novak (1991), κατέληξε στο συµπέρασ µα ότι ” η µάθηση µε νόηµα περιλαµβάνει την αφοµοίωση των νέων εννοιών και την ενσωµάτωσή τους στις υπάρχουσες γνωστικές δοµές”. Ένας εννοιολογικός χάρτης αποτελεί µια γραφική αναπαράσταση εννοιών, όπου κόµβοι αντιπροσωπεύουν τις έννοιες και συνδέσεις τις σχέσεις µεταξύ των εννοιών. Οι συνδέσεις µεταξύ των εννοιών γίνονται µε τόξα ή γραµµές και µπορεί να είναι µονόδροµες, αµφίδροµες ή µη κατευθυντικές. Οι έννοιες και µερικές φορές και οι συνδέσεις προσδιορίζονται (ονοµάζονται). Οι σχέσεις και οι συνδέσεις ανάµεσα στις έννοιες µπορούν να αναπαρασταθούν αποτελεσµατικά µέσα από ένα εννοιολογικό χάρτη καθώς η µη γραµµική φύση των εννοιολογικών χαρτών διευκολύνει την παραποµπή και τη σύνδεση µεταξύ διαφορετικών στοιχείων του χάρτη
(Οrmrod, 1995).
Η νοητική χαρτογράφηση είναι µια δηµοφιλής τεχνική, που εφευρίσκεται (και) από τον Tony Buzan (1970), στη Μεγάλη Βρετανία. Μελετώντας τις λειτουργίες του εγκεφάλου, ο βρετανός ψυχολόγος, συστήνει στους ανθρώπους να µην κρατούν γραµµικές σηµειώσεις γράφοντας λέξη προς λέξη αυτά που ακούν ή διαβάζουν, γιατί ο εγκέφαλος δεν λειτουργεί µε αυτό τον τρόπο. Οι πληροφορίες αποθηκεύονται στους δενδρίτες του εγκεφάλου, σαν πρότυπα, συνδέσεις και συνειρµοί. Για αυτό προτείνει την τεχνική της εννοιολογικής χαρτογράφησης. Ο ίδιος περιγράφει την τεχνική: “ένας νοητικός χάρτης αποτελείται από µια κεντρική λέξη ή µια έννοια. Γύρω από την κεντρική λέξη σύρετε 5 έως 10 κύριες ιδέες που αφορούν εκείνη την λέξη. Παίρνετε έπειτα κάθε µια από εκείνες τις λέξεις και σύρετε πάλι 5 έως 10 κύριες ιδέες που αφορούν κάθε µια από αυτές τις λέξεις.”
Η διαφορά µεταξύ εννοιολογικής χαρτογράφησης και νοητικής χαρτογράφησης, είναι ότι ένας νοητικός χάρτης έχει µόνο µια κύρια έννοια, ενώ ένας εννοιολογικός χάρτης µπορεί να έχει αρκετές. Έτσι ένας νοητικός χάρτης µπορεί να παρασταθεί ως αστέρι ή δέντρο, ενώ ένας χάρτης εννοιών αναπαρίσταται µε µορφή δικτύων (Lanzing, 1996).
Οι Loftus και Collins (1975) πρότειναν το µοντέλο “spreading activation”.
Πρόκειται για ένα µοντέλο µνήµης που χρησι µοποιεί µεταφορικά τον τρόπο απεικόνισης οδικών χαρτών για να παραστήσει πώς η µνήµη οργανώνεται – οι έννοιες στη µνήµη είναι όπως οι πόλεις σε έναν οδικό χάρτη (“κόµβοι “), ενώ η προοπτική της συσχέτισής τους αντιπροσωπεύεται από την απόσταση µεταξύ των πόλεων (“συνδέσεις”). Το πρότυπο , επεκτείνεται από τον Anderson (1976), και αποδεικνύεται χρήσιµο στην κατανόηση και εκµάθηση και κατανόηση “νέων σύνθετων εννοιών” στην εκπαίδευση (Novak,1990).

ΑΥΤΟ ΤΟ ΔΙΑΒΑΣΕΣ;  Επαγγελματικά δικαιώματα Γεωπόνου για τους πτυχιούχους των νέων Γεωπονικών Τμημάτων

∆Ι∆ΑΚΤΙΚΗ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΤΗ

Ενεργητική- Αποτελεσµατική µάθηση: Η δόµηση της γνώσης απεικονίζεται στους χάρτες εννοιών όπου περιγράφονται οπτικά οι σχέσεις µεταξύ των ιδεών και δίνει τη δυνατότητα µιας γενικής, ολικής θεώρησης αλλά και της επιλεκτικής εστίασης µιας γνωστικής περιοχής. Έτσι οι µαθητές-τριες οργανώνουν τη σκέψη τους γύρω από µια γνωστική περιοχή, λειτουργώντας σε όλα τα επίπεδα της πυραµίδας του Bloom (1956), (γνώση, κατανόηση, εφαρµογή, ανάλυση, σύνθεση, αξιολόγηση).
Εργαλείο δηµιουργικής σκέψης (αποκλίνουσα σκέψη). Συµµετέχοντας σε ένα καταιγισµό ιδεών και τοποθετώντας τις ιδέες τους στο χαρτί χωρίς κριτική σύµφωνα µε τα κριτήρια του brainstorming (Osborn, 1948, Dunn, 1981), οι ιδέες γίνονται σαφέστερες και το µυαλό πιο ελεύθερο για να συλλάβει νέες ιδέες. Αυτές οι νέες ιδέες µπορεί να συνδεθούν µε τις υπάρχουσες και να προκαλέσουν νέες συνδέσεις που θα οδηγήσουν και σε άλλες ιδέες.
Εργαλείο ανάπτυξης και καλλιέργειας κριτικής σκέψης: Χρησιµοποιώντας εννοιολογικούς χάρτες οι µαθητές-τριες οξύνουν τις δεξιότητες εξαγωγής συµπερασµάτων και κριτικής θεώρησης αυτών και αποφεύγουν την απόκτηση και τη συσσώρευση άχρηστων γνώσεων. (Hannafin,1992).
Εργαλείο µεταγνώσης: Οι Jonassen & Grabowski (1993, σελ. 433) υποστηρίζουν ότι ο τρόπος οικοδόμησης της γνώσης μπορεί
να µελετηθεί ως χωριστός τύπος γνώσης, γιατί µας παρέχει τη θεµελιώδη βάση και περιγράφει πώς η προγενέστερη γνώση διασυνδέεται και αναπτύσσεται ή µετασχηµατίζεται. Οι εννοιολογικοί χάρτες βοηθούν τους εκπαιδευόµενους µε το “να µαθαίνουν πώς να µαθαίνουν”, να αποκτούν δηλαδή επίγνωση των διαδικασιών µάθησης, δίνοντάς τους επιπλέον τη δυνατότητα να παρατηρούν τις αλλαγές που υπόκειται η γνωστική αυτή δόµηση µέσα στο χρόνο (Symington & Novak, 1982).
• Ενίσχυση οµαδοσυνεργατικής µάθησης: Ένας χάρτης εννοιών που κατασκευάζεται από µια ο µάδα παιδιών αντιπροσωπεύει τις ιδέες της οµάδας. Σ’ αυτή την περίπτωση ο εννοιολογικός χάρτης αποτελεί ένα επικοινωνιακό εργαλείο µεταξύ των µελών της οµάδας που πρέπει να εκφράσουν και να διαπραγ µατευτούν τις ιδέες τους και να συµφωνήσουν σε µια κοινή δοµή των εννοιών και των µεταξύ των συνδέσεων στο χάρτη. Οι εννοιολογικοί χάρτες αποτελούν εργαλεία διαπραγµάτευσης νοήµατος (tools for negotiating meaning) (Novak & Gowin, 1997). Έτσι ενισχύεται η αλληλεπίδραση µεταξύ των µελών της οµάδας κι ενδυναµώνεται η µάθηση (Ματσαγγούρας, 2000).
Επίλυση προβληµάτων: Η χαρτογράφηση εννοιών µπορεί να χρησιµοποιηθεί για να ενισχύσει και να εµπλουτίσει τις φάσεις της µεθόδου επίλυσης προβλήµατος (problem-solving), µε παραγωγή εναλλακτικών λύσεων και επιλογών.

ΑΥΤΟ ΤΟ ΔΙΑΒΑΣΕΣ;  "SOS" από το Πανελλήνιο Σχολικό Δίκτυο προς εκπαιδευτικούς

∆Ι∆ΑΚΤΙΚΗ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΓΙΑ ΤΟ ∆ΑΣΚΑΛΟ
Μέσο οργάνωσης και παρουσίασης του µαθήµατος στην τάξη (Anderson-Inman & Zeitz ,1993). Ο εκπαιδευτικός µπορεί να οργανώσει το υλικό των µαθηµάτων και να παρουσιάσει σύνθετες επιστηµονικές έννοιες µε περισσότερη αποτελεσµατικότητα και αξιοπιστία, χρησιµοποιώντας εννοιολογικούς χάρτες.
∆ιαγνωστικό εργαλείο για την ανίχνευση και αναπαράσταση των πρότερων γνώσεων ( Novak, 1997). Η ερευνητική οµάδα του Joseph Novak στο Cornel
διαπίστωσε ότι ένα σηµαντικό πλεονέκτηµα της εννοιολογικής χαρτογράφησης είναι η δυνατότητα ανίχνευσης παρανοήσεων. Μέσα από τους εννοιολογικούς χάρτες που σχεδιάζουν οι µαθητές ο εκπαιδευτικός µπορεί να διακρίνει τις ερµηνείες ή τις παρερµηνείες (misconceptions) (Arnaudin et al, 1984), που εµποδίζουν την αναδόµηση των πρότερων γνώσεων (Βοσνιάδου, 1994) και “καθιστούν την εκπαίδευση ατελέσφορη” (Ross & Munby, 1991) και να προσαρµόσει τις διδακτικές τακτικές του για να διευκολύνει την απόκτηση της νέας γνώσης (McClure, Sonak, & Suen, 1999). Επιπρόσθετα η πολυδιάστατη γραφική αναπαράσταση των ιδεών και των µεταξύ των σχέσεων, αποτελεί µια “σκαλωσιά” (scaffold) για την ενσωµάτωση της νέας γνώσης (Spoehr,1994).
Εργαλείο αξιολόγησης της µάθησης και της εξέλιξης της γνωστικής αλλαγής, µετά τη διδακτική παρέµβαση (Fernantes & Asensio, 1998

Περιοδικό Εκπαιδευτική Κοινότητα

Εδώ μπορείτε να κατεβάσετε εφαρμογή για δημιουργία εννοιολογικών χαρτών με αναλυτικές οδηγίες

https://fresheducation.gr/?p=9883


 

Σχολιάστε το άρθρο

Το email σας δεν θα δημοσιευθεί Required fields are marked *

*

Δημοφιλή άρθρα



Sorry. No data so far.

x

ΑΥΤΟ ΤΟ ΔΙΑΒΑΣΑΤΕ ?

«SOS» από το Πανελλήνιο Σχολικό Δίκτυο προς εκπαιδευτικούς

«SOS» εκπέμπει το Πανελλήνιο Σχολικό Δίκτυο προς τους εκπαιδευτικούς, προκειμένου να αποφύγουν ...